Пул маблағлари бўйича барча бухгалтерия ёзувлари

Касса, ҳисоб-китоб счёти, пластик карталар, банк кредитлари ва валюта хариди — пул маблағлари бўйича барча бухгалтерия ёзувлари.

Пул маблағлари — бухгалтерия ҳисобининг энг кўп текшириладиган участкаси. Бу ерда ҳар бир сумма банк кўчирмаси билан тасдиқланади, шунинг учун хато дарҳол кўринади. Амалда эса саволлар одатда учта ҳолатда пайдо бўлади: нотўғри ўтказилган ёки ечилган маблағларни қаерга ёзиш керак, кредит бўйича фоизларни қачон капиталлаштириш мумкин ва валюта харидида МБ курси билан банк курси ўртасидаги фарқни қандай акс эттириш керак.

Қуйида пул маблағлари бўйича барча ёзувлар 21-сон ва 22-сон БҲМС ҳамда Ҳисобварақлар режасига йўриқнома асосида келтирилган.

1. Асосий воситалар бўйича бухгалтерия ёзувлари
2. Номоддий активлар бўйича бухгалтерия ёзувлари
3. Товар-моддий қимматликлар (ТМҚ) бўйича бухгалтерия ёзувлари
4. Тайёр маҳсулот ва товарлар бўйича бухгалтерия ёзувлари
5. Пул маблағлари бўйича бухгалтерия ёзувлари

Қуйидаги ҳолларда кассадан нақд пуллар ҳисоб китоб счетига ўтказилади:

• нақд пул фойдасини топшириш;

• иш ҳақини депонентлаш;

• пул маблағларини ҳисобдор шахслардан қайтариш.

Кассадан пул тушганда ҳисобда қуйидаги ёзувни киритинг:

Дебет 5110 Кредит 5010

• корхона кассасидан пул ҳисоб-китоб счетига топширилди.

Нақд пулни инкассацияга топширишда ҳисобда қуйидаги ёзувларни киритинг:

Дебет 5710 Кредит 5010

• инкассацияга нақд пул маблағлари топширилишини акс эттирамиз;

Дебет 5110 Кредит 5710

• корхонанинг инкассацияланган пул маблағлари ҳисоб-китоб счетига тушди.

Депонентланган иш ҳақини ҳисоб-китоб счетига топширишда ҳисобда қуйидаги ёзувларни киритинг:

Дебет 6710 Кредит 6720

• депонентланган иш ҳақи суммасини акс эттирамиз;

Дебет 5110 Кредит 5010

• ҳисоб-китоб счетига ўтказиш учун депонентланган иш ҳақини банкка топширишни акс эттирамиз.

Ҳисобдор шахслардан пул маблағларини қайтаришда ҳисобда қуйидаги ёзувларни киритинг:

Дебет 5010 Кредит 4200

• фойдаланилмаган аванслар тушишини, ҳисобдор шахслар томонидан кассага қайтарилишини акс эттирамиз;

Дебет 5110 Кредит 5010

• фойдаланилмаган аванслар ҳисобдор шахслар томонидан корхона кассасидан ҳисоб-китоб счетига топширилди.

Дебет 5110 Кредит 6310 “Харидорлар ва буюртмачилардан олинган аванслар”

• харидорлардан ва буюртмачилардан аванслар тушиши акс эттирилган.

Маҳсулотлар, товарлар, ишлар, хизматлар ортилганидан кейин олинган аванс суммалари харидорларнинг қарзларини камайтиради.

Дебет 5110 Кредит 4010 “Харидорлар ва буюртмачилардан олиш учун ҳисоблар”

• харидорлар ва буюртмачилардан маҳсулот, товарлар, ишлар, хизматларни сотишдан маблағлар тушган. Ҳар бир харидор ва буюртмачи бўйича 6310 ва 4010 счётлар бўйича таҳлилий ҳисобни юритиш.

Дебет 5110 Кредит 4610 “Таъсисчиларнинг устав капиталига улушлари бўйича қарзи” — устав капиталга улуш сифатида пул киритилган.

Устав капиталини кўпайтириш бўйича таъсисчиларнинг улушларини 6630 “Устав капиталини кўпайтириш бўйича таъсисчилар улушлари” счётининг дебети бўйича юритинг.

Таъсис ҳужжатларида ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар таъсисчилардан пул улушларининг келиб тушишини қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 5110 Кредит 6630

• таъсис ҳужжатларида ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар таъсисчилар пул улушлари келиб тушиши.

Бухгалтерия ҳисобида қайтарилиши керак бўлган нотўғри ўтказилган маблағлар келиб тушганлигини 6960 “Даъволар бўйича ҳақ тўлашга счетлар” счёти корреспонденциясида 5110 “Ҳисоб-китоб счетлари” счётининг дебети бўйича акс эттиринг (21-БҲМСнинг 303-банди).

Ташкилотнинг ҳисоб-китоб счетига маблағлар нотўғри ўтказилганда бухгалтерия ҳисобида қуйидаги ёзувни киритинг:

Дебет 5110 Кредит 6960

• ташкилотнинг ҳисоб-китоб счетига нотўғри ҳисобланган пул маблағлари ҳисобга олинди.

Бухгалтерия ҳисобида аввал ҳисоб-китоб счетига нотўғри ҳисобланган маблағлар қайтарилиши, ҳисобланишини қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 6960 Кредит 5110

• аввал ташкилот ҳисоб-китоб счетига нотўғри ҳисобланган пул маблағлари ҳисобдан чиқарилди.

Ҳисоб-китоб счетига пул маблағлари тушишини акс эттириш бўйича бухгалтерия ёзувлари Ҳисобварақлар режаси йўриқномасида акс эттирилган.

Улардан баъзилари:

Дебет 5110 Кредит 4810, 4820

• ижарага берилган асосий воситалар бўйича ижарачидан ижара ҳақи тушиши;

Дебет 5110 Кредит 4710

• кредитга товарлар сотилишидан пул тушиши;

Дебет 5110 Кредит 7810, 7820

• банкларнинг узоқ муддатли кредитлари ва қарзлар олинди;

Дебет 5110 Кредит 7830, 7840

• векселга берилган узоқ муддатли қарз ва облигациялар олинди;

Дебет 5110 Кредит 4110, 4120

• дебиторлик қарзини узиш учун алоҳида бўлинмалар, шўъба ва қўл остидаги корхоналардан пул маблағлари тушган;

Дебет 5110 Кредит 4310, 4330

• контракт бекор қилиниши муносабати билан аввал берилган аванслар қайтарилиши;

Дебет 5110 Кредит 4830, 4840

• фоизлар ва дивидендлар тушди;

Дебет 5110 Кредит 4850

• бошқа корхоналардан роялти тушди.

Ташкилотнинг ҳисоб-китоб счетидан маблағлар ҳисобдан чиқарилишини бухгалтерия ҳисобида тўловнинг мақсадига қараб 5110 “Ҳисоб-китоб счети” счётининг кредити бўйича қуйидаги ёзувлар билан акс эттиринг:

Дебет 4310-4330 Кредит 5110

• шартнома бўйича авансларга ҳақ тўлаш учун ҳисоб-китоб счетидан пуллар ҳисобдан чиқарилди.

Дебет 6010 Кредит 5110

• шартнома бўйича мажбуриятларга ҳақ тўлаш учун ҳисоб-китоб счетидан пуллар ҳисобдан чиқарилди.

Бюджетга солиқлар ҳисобланишини қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 6400 Кредит 5110

• солиқларни тўлаш ҳисобига пул маблағлари ўтказилди.

Давлат мақсадли жамғармаларига бадалларни тўлашда ҳисобда қуйидаги ёзувларни киритинг:

Дебет 6500 Кредит 5110

• давлат мақсадли жамғармаларига бадаллар ўтказилди.

Иш ҳақи, пенсиялар, нафақалар, сафар пулларини тўлаш учун ҳисобингиздан нақд пул ечиб олсангиз, қуйидаги ёзувни киритинг:

Дебет 5010 Кредит 5110

• кассага нақд пуллар кирим қилинди.

Ходимларга иш ҳақи ва ҳоказоларни тўлаш учун маблағларни пластик карталарга ҳисобдан чиқарилишини қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 5530 Кредит 5110

• иш ҳақи ва ҳоказоларни тўлаш учун пластик карталар счетига маблағлар ўтказилди.

Таъсисчиларга тўловларни бухгалтерия ҳисобида қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 6610 Кредит 5110

• таъсисчиларга дивидендлар ўтказилди.

Банк хизмат кўрсатгани учун ечиб оладиган суммаларни қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 9430 Кредит 5110

• ҳисоб-китоб-касса хизматлари учун маблағлар ҳисоб-китоб счетидан ечилди.

Ташкилотлар қайтариши шарт бўлган нотўғри ечилган маблағлар бухгалтерия ҳисобида 4860 “Даъволар бўйича олинадиган счетлар” счёти корреспонденциясида 5110 “Ҳисоб-китоб счетлари” ҳисобварағининг кредити бўйича акс эттиринг (21-БҲМСнинг 214-банди).

Ташкилотнинг ҳисоб-китоб счетидан маблағлар нотўғри ечилганда бухгалтерия ҳисобида қуйидаги ёзувни киритинг:

Дебет 4860 Кредит 5110

• ҳисоб-китоб счетидан нотўғри ечилган пул маблағлари ҳисобга олинди.

Бухгалтерия ҳисобида аввал ҳисоб-китоб счетидан нотўғри ечилган маблағлар қайтарилишини қуйидаги ёзув билан акс эттиринг:

Дебет 5110 Кредит 4860

• ҳисоб-китоб счетидан аввал нотўғри ечилган пул маблағлари қайтарилиши.

12 ойгача бўлган муддатга расмийлаштирилган кредитларни 6810 “Қисқа муддатли банк кредитлари” счети кредити ва пул маблағларини ҳисобга олиш счетлари дебети бўйича, 12 ойдан ортиқ муддатга расмийлаштирилган кредитларни эса 7810 “Узоқ муддатли банк кредитлари” счети кредити бўйича акс эттиринг. Узоқ муддатли банк кредитлари жорий қиймати ўтказилганда 7810 “Узоқ муддатли банк кредитлари” счети дебетланади ва тегишли даврда узиш суммасига 6950 “Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисм” счети кредитланади.

Банк кредитлари бўйича операциялар акс этиши:

Агар кредит қайтарилишини таъминлаш сифатида моддий бойликлар гарови расмийлаштирилган бўлса, ушбу бойликларнинг қийматига балансдан ташқари 009 “Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш – берилган” счёти бўйича ёзув киритинг.

Агар кредит таъминоти сифатида учинчи шахснинг, бошқа банкнинг ёки бошқа корхонанинг кафиллиги расмийлаштирилган бўлса, олинган кафолатлар суммасига 008 “Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш – олинган” балансдан ташқари счети бўйича ёзув киритинг.

Ўз муддатида қайтарилмаган кредитлар ва улар бўйича фоизлар алоҳида ҳисобга олинади.

Кредит муддатини узайтириш банк билан келишилган ва тегишли ҳужжатлар билан расмийлаштирилган бўлса, кредит муддати ўтиб кетган ҳисобланмайди.

Валюта харид қилиш бўйича операцияларни бухгалтерия ҳисобида сўмдаги эквивалентда улар амалга оширилган санадаги МБ курси бўйича 22-сонли БҲМСга мувофиқ акс эттиринг.

Банк сотиб оладиган валюта курси одатда МБ курсидан фарқ қилади. Агар валюта МБ курсидан юқори нархда сотиб олинган бўлса, валютани сотиб олиш операциясидан бошқа харажат келиб чиқади. Агар у арзонроқ бўлса, бу бошқа даромаддир.

Харажатни 9620 “Валюта курсидаги фарқлардан зарарлар” счётида, даромадни эса 9540 “Валюта курсидаги фарқлардан даромадлар” счётида акс эттиринг.

МБ курсидан баландроқ курсда валюта харид қилинганда қуйидаги ёзувларни киритинг:

МБ курсидан паст курсда валюта харид қилишда қуйидаги ёзувларни киритинг:

Чет эл валютасини сотиб олиш учун банкка воситачилик ҳақини тўлаш керак бўлади. Бухгалтерия ҳисобида ушбу суммани бошқа операцион харажатлар таркибига киритинг (Харажатлар таркиби тўғрисидаги Низомнинг 2.3.12-банди) ва уни 9430 “Бошқа операцион харажатлар” ҳисобварағида акс эттиринг (Ҳисобварақлар режасига йўриқнома).

Пул маблағлари бўйича ҳисобда учта нуқтани ёдда тутинг: нотўғри тушган маблағ 6960-счётда, нотўғри ечилгани эса 4860-счётда даъво сифатида юритилади; узоқ муддатли кредитнинг жорий қисми 6950-счётга ўтказилади; валюта харидида МБ курси ва банк курси ўртасидаги фарқ 9620 ёки 9540-счётга ёзилади.

Keeping платформаси бир нечта тижорат банки билан интеграцияланган — банк операциялари ва айланмалар тўғридан-тўғри тизимда кўринади, кўчирмаларни қўлда киритиш шарт эмас.

Keeping платформасини 1 ой бепул синаб кўринг ва пул оқимларини бир жойда кузатинг.