Акт сверка нима ва нега уни мунтазам тузиш керак

Акт сверка — ҳамкор билан ўзаро ҳисоб-китоблар бўйича икки томон бир хил рақамга келганини тасдиқловчи ҳужжат. 2026 йилдан бошлаб у шунчаки одат эмас, молиявий ҳимоя воситасига айланди.

Кўп тадбиркорлар ўз ҳисобида ҳамкор олдида 5 миллион сўм қарзи бор деб ўйлайди, ҳамкор эса 8 миллион деб ҳисоблайди. Фикрлар фарқи одатда тўланмаган счёт, нотўғри сана ёки икки марта киритилган операциядан келиб чиқади. Бундай тафовутларни ўз вақтида топиш учун солиштирма далолатнома — акт сверка ишлатилади.

Акт сверка нима?

Солиштирма далолатнома — маълум давр учун икки контрагент ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар ҳолатини кўрсатувчи ҳужжат. Унда давр бошидаги қолдиқ, шу даврдаги юк жўнатишлар, хизматлар ва тўловлар, давр охиридаги қолдиқ (ким кимга қанча қарздор) акс этади. Ҳар икки томон ўз бухгалтерия маълумотларини солиштиради ва натижани имзо билан тасдиқлайди.

Нега бу муҳим?

• Хатоларни эрта топасиз. Қайд этилмаган тўлов ёки икки марта киритилган счёт йил охиригача кутиб қолмайди.
• Дебитор ва кредитор қарзлари аниқ бўлади. Кимдан қанча пул кутаётганингизни ва кимга қанча тўлашингиз кераклигини аниқ биласиз.
• Низоларда далил бўлади. Икки томон имзолаган далолатнома қарз миқдори бўйича келишувни тасдиқлайди.
• Солиқ хавфидан ҳимоя қилади. Қуйида батафсил гаплашамиз.

121¹-модда: нега энди акт сверка муҳимроқ?

Солиқ кодексига киритилган 121¹-моддага кўра, солиқ қарзи бор корхонанинг дебиторлик қарзи миқдорида маблағ унинг дебитори ҳисобидан ундирилиши мумкин. Солиқ органи дебиторлик қарзини ўзи ҳам аниқлаши мумкин. Хабарнома олган томонлар уни олган кундан бошлаб 10 иш куни ичида тасдиқлаши ёки асосланган ҳолда рад этиши керак; жавобсиз қолдирилса, қарз тан олинган ҳисобланади.

Бу ҳолда сизда ҳамкор билан олдиндан тузилган, имзоланган акт сверка бўлса, қарз йўқлигини ёки унинг аниқ миқдорини тез исботлай оласиз. Шу сабабли доимий ҳамкорлар билан ҳисоб-китобларни мунтазам солиштириб бориш тавсия этилади. Қоиданинг тўлиқ механизми ҳақида алоҳида янгилигимизда ёзганмиз.

Акт сверкани қачон ва қандай тузиш керак?

1. Даврийлик. Доимий ҳамкорлар билан ҳар чорак охирида, камида йил охирида; йирик ёки муаммоли контрагентлар билан ойига бир марта.
2. Даврни белгиланг. Одатда чорак, ярим йил ёки йил, шунингдек шартнома бўйича.
3. Маълумотларни йиғинг. Счёт-фактура, далолатнома, юк хатлари ва тўлов топшириқлари бўйича қолдиқ ва айланмаларни тайёрланг.
4. Ҳамкорга юборинг. Ҳужжатни электрон шаклда юбориш вақтни тежайди.
5. Фарқларни аниқланг. Тафовут бўлса, асосий ҳужжатлар бўйича сабабини топинг ва тузатиш киритинг.
6. Имзоланг. Икки томон тасдиқлагандан сўнг ҳужжатни архивланг.

Қўлда тузишнинг муаммолари

Excelда қўлда акт сверка тайёрлаш вақт олади: маълумотларни қайта кўчириш, формулаларни текшириш, ҳамкорга юбориб жавоб кутиш. Контрагентлар сони ошган сайин хатолар эҳтимоли ҳам ортади, айниқса хабарнома келган пайтда 10 иш кунлик муддат ичида шошилинч тайёрлашга тўғри келганда.

Keeping билан акт сверка автоматик

Keeping платформасида ҳисоботлар, далолатномаларни шакллантириш ва солиштириш автоматик бажарилади. Telegram бот орқали керакли ҳужжат ва маълумотларни бир неча сонияда олиш, ЭРИ калити билан мобил қурилмада имзолаш мумкин. Ҳужжатлар Hujjat.uz оператори орқали юборилади ва қабул қилинади; ойига 30 турдаги ҳужжат алмашинуви бепул. Дашбордда дебитор ва кредитор қарздорлик реал вақтда кўриниб туради, шунинг учун қарз бўйича тафовутни далолатномадан олдин ҳам пайқаш мумкин.

Хулоса

Акт сверка — оддий, лекин кам баҳоланадиган восита. Уни мунтазам тузиш хатоларни камайтиради, низоларни олдини олади ва 121¹-модда каби янги қоидалар шароитида ҳисобингизни ҳимоя қилади. Муҳими, уни "керак бўлганда" эмас, жадвал бўйича тузинг.

Keeping платформасини ҳозироқ бепул синаб кўринг.