17-июлдан мол-мулк ва ер солиғи имтиёзларини олиш тартиби ўзгарди | ВМ 16.07.2026-йилдаги 389-сон қарори

Энди солиқ имтиёзини расмийлаштириш учун солиқ инспекциясига бориш шарт эмас — бутун жараён онлайн бўлиб, кўпи билан 5 иш кунида якунланади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 16 июлдаги 389-сон қарори қабул қилинди ва у 2026 йил 17 июлдан кучга кирди. Қарор солиққа оид давлат хизматларини электрон шаклда кўрсатиш қамровини янада кенгайтиришга қаратилган бўлиб, унга кўра жисмоний шахсларнинг мол-мулк ва ер солиғи бўйича имтиёзларни олиш тартиби тўлиқ рақамлаштирилди. Бу ўзгариш нафақат фуқаролар, балки мижозлари ва ходимларига солиқ масалаларида маслаҳат берадиган бухгалтерлар учун ҳам муҳим. Қуйида янги тартибнинг асосий жиҳатларини кўриб чиқамиз.

Нима ўзгарди?

Илгари мол-мулк ва ер солиғи бўйича имтиёз олиш учун фуқаро солиқ органига шахсан мурожаат қилиши, имтиёз ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларни қоғоз шаклида тўплаб топшириши керак эди. Бу вақт талаб қиладиган ва ортиқча юриш-туришларга сабаб бўладиган жараён эди.

389-сон қарорга кўра, 2026 йил 17 июлдан бошлаб бу жараён икки йўналишда тубдан соддалаштирилди: бир тоифадаги фуқаролар учун имтиёз умуман мурожаатсиз, автоматик қўлланадиган бўлди, қолганлар учун эса тўлиқ онлайн мурожаат имконияти яратилди.

Проактив имтиёз: I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар учун

Янги тартибнинг энг муҳим янгилиги — проактив ёндашув. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга мол-мулк ва ер солиғи бўйича имтиёзлар Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги маълумотлари асосида автоматик тарзда қўлланади.

Бу амалда қуйидагини англатади:

• Фуқародан солиқ органига алоҳида мурожаат қилиш талаб этилмайди;
• Ногиронликни тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим этиш шарт эмас;
• Давлат органлари ўртасидаги маълумот алмашинуви орқали имтиёз ўз-ўзидан ҳисобга олинади.

Бошқача айтганда, тизим фуқаронинг имтиёз ҳуқуқини ўзи "кўради" ва қўллайди — бу давлат хизматларидаги рақамлаштириш сиёсатининг амалий натижасидир.

Қолган имтиёз эгалари учун: онлайн мурожаат

Имтиёз ҳуқуқига эга бўлган бошқа тоифадаги фуқаролар солиқ инспекциясига бормасдан, икки канал орқали онлайн мурожаат қилишлари мумкин:

• Электрон солиқ хизматлари портали (солиқ тўловчининг шахсий кабинети);
• Ягона интерактив давлат хизматлари портали — ЯИДХП (my.gov.uz).

Янги тартибнинг яна бир қулайлиги — маълумотларнинг автоматик шакллантирилиши. Мурожаат юборишда ЖШШИР, кадастр рақами, объект манзили, майдони ва бошқа асосий маълумотлар тизим томонидан автоматик тўлдирилади. Фуқаронинг вазифаси фақат икки қадамдан иборат: имтиёз турини танлаш ва зарур ҳужжатларни PDF шаклида юклаш.

Мурожаат қанча вақтда кўриб чиқилади?

Қарорда мурожаатни кўриб чиқишнинг аниқ муддатлари белгиланган:

• Мурожаат реал вақт режимида рўйхатга олинади;
• 2 иш куни ичида текширилади;
• Кейинги 2 иш кунида қарор қабул қилинади;
• 1 иш куни ичида натижа шахсий кабинет ёки ЯИДХП орқали юборилади.

Демак, бутун жараён кўпи билан 5 иш кунида якунланади. Илгари бундай мурожаатлар анча узоқ муддатда кўриб чиқилиши мумкин эди — энди эса ҳар бир босқич учун қатъий муддат бор.

Бу бухгалтерлар учун нима учун муҳим?

Гарчи ушбу тартиб жисмоний шахсларнинг солиқларига тегишли бўлса-да, бухгалтерлар учун бир неча амалий жиҳати бор:

• Ходимларга маслаҳат. Кўплаб корхоналарда ходимлар солиқ масалаларида биринчи навбатда бухгалтерга мурожаат қилади. Энди имтиёз олиш тартиби ҳақида аниқ ва янгиланган жавоб бериш мумкин: I–II гуруҳ ногиронлиги бўлганлар учун — автоматик, қолганлар учун — онлайн мурожаат.
• Мулк эгаси бўлган тадбиркорлар. Якка тартибдаги тадбиркорлар ва бизнес эгалари ўз шахсий мол-мулки ва ер участкалари бўйича имтиёзларни энди бизнес юритишдан ажралмасдан, онлайн расмийлаштириши мумкин.
• Қонунчиликни кузатиш одати. Солиқ қонунчилиги тез ўзгаради — 389-сон қарор бунга яна бир мисол. Ўзгаришлардан ўз вақтида хабардор бўлиш бухгалтернинг касбий масъулиятининг бир қисмидир.

Хулоса: рақамлаштириш давом этмоқда

389-сон қарор солиқ маъмуриятчилигини рақамлаштириш йўлидаги навбатдаги муҳим қадам бўлди: имтиёзлар энди ё автоматик қўлланади, ё 5 иш кунида онлайн расмийлаштирилади. Бу — давлат хизматлари фуқарога эмас, маълумот фуқаро учун ишлаши тамойилининг амалий ифодасидир.

Худди шу тамойил — мунтазам янгиланиб турадиган солиқ имтиёзлари, ставкалар ва қоидаларни қўлда кузатиб бориш ўрнига, уларни автоматик тизимга топшириш — бухгалтерия ишида ҳам амал қилади. Компаниянгизнинг солиқ бўйича ҳисоб-китобларини ўз вақтида ва хатосиз юритишни хоҳласангиз, Keeping платформасини бепул синаб кўринг.