2026-йилда ким ҚҚС тўлайди ва 6% ставкага қандай ўтиш мумкин

2026-йил 1-июндан ҚҚС тўлаш қоидалари сезиларли ўзгарди — янги даромад чегараси ва соддалаштирилган 6% ставка жорий этилди.

Ўзбекистонда кичик ва ўрта бизнес учун энг долзарб саволлардан бири — қайси пайтда қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) тўловчисига айланиш керак. 2026-йил 26-майдаги Президент Фармони (№ ПФ-100) бу масалада бир нечта муҳим ўзгаришларни олиб келди: ҚҚСга ўтиш чегараси кўтарилди, импортчилар учун мажбурият юмшатилди ва тармоқнинг бир қисми учун соддалаштирилган 6% ставка пайдо бўлди. Ушбу мақолада ким ҚҚС тўлаши шарт, чегара қандай ўзгаргани, 6% ставкага қандай шартларда ўтиш мумкинлигини ва буларнинг барчасини қандай тартибли юритишни кўриб чиқамиз.

ҚҚСни кимлар тўлайди?

Солиқ кодексининг 237-моддасига кўра, ҚҚС тўловчиларига қуйидагилар киради: Ўзбекистон юридик шахслари; йиллик реализациядан даромади 12 000 БҲМ (базавий ҳисоблаш миқдори) дан ошган якка тартибдаги тадбиркорлар; ҚҚСни ихтиёрий танлаган импортчилар, ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар; Ўзбекистонда товар ва хизмат сотаётган хорижий компаниялар ҳамда уларнинг доимий муассасалари.

Энг катта янгилик — чегаранинг ўзгариши. 2026-йил 1-июнгача кичик бизнес учун мажбурий ҚҚСга ўтиш чегараси 1 миллиард сўм эди. Энди у 12 000 БҲМга тенглаштирилди. 2026-йилдаги БҲМ (412 000 сўм) ҳисобида бу тахминан 4,94 миллиард сўмни ташкил этади — яъни чегара амалда анча юқорига кўтарилди ва кўпроқ корхона айланма солиғида қолиш имкониятига эга бўлди.

Даромаддан қатъи назар ҚҚС тўлайдиганлар

Баъзи фаолият турлари даромад ҳажмидан қатъи назар ҚҚС тўлашни талаб қилади. Буларга: фойдали қазилма қазиб олувчилар; 25 гектар ва ундан ортиқ суғориладиган ерга эга қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари; бензин, дизель ёқилғиси ва газ сотувчилар; лотерея ташкилотчилари; марказлаштирилган маблағ ҳисобидан қурилиш олиб борувчилар; алкогол маҳсулотлари (шу жумладан пиво) чакана савдо нуқталари; бозор ва савдо мажмуалари; солиқ маслаҳатчилари, аудиторлик ташкилотлари ва нотижорат ташкилотлари киради.

Соддалаштирилган 6% ҚҚС — ким ва қандай ўтади?

2026-йил 1-июндан 2030-йил 1-январгача компания ва тадбиркорлар ҚҚСни соддалаштирилган 6% ставкада ҳисоблаш ва тўлашга ихтиёрий ўтиш ҳуқуқига эга бўлди (ПФ-100 Фармонининг 5-банди).

6% ставкага ўтиш учун қуйидаги шартлар бажарилиши керак: асосий фаолият тури — савдо, умумий овқатланиш ёки хизмат кўрсатиш бўлиши; корхона йирик солиқ тўловчилар тоифасига кирмаслиги; устав капиталида давлат улуши 50% дан ошмаслиги.

Ўтиш тартиби содда: солиқ инспекциясига электрон хабарнома юборилади, ва соддалаштирилган тартиб хабарнома берилган ойдан кейинги ойнинг 1-санасидан бошлаб қўлланилади. Масалан, июнь ойида хабарнома берган компания 1-июлдан 6% ставкани қўллай бошлайди.

6% ставкада нима ўзгаради?

Соддалаштирилган тартибда барча реализация айланмаси, шу жумладан экспорт ҳам, 6% ставкада солиққа тортилади. Импорт бўйича ставка эса 12% даражасида сақланади. Бунда корхона:

• барча солиққа тортиладиган айланмалар бўйича ҚҚСни 6% ставкада тўлайди;
• 12% ҚҚС бўйича алоҳида ҳисобот топширмайди;
• "кирувчи" ҚҚСни товар ёки хизмат таннархига қўшади (зачётга олиш ҳуқуқи берилмайди);
• фойда солиғини ҳисобламайди — бу режим иштирокчилари учун фойда солиғи ставкаси 0%;
• ҚҚСнинг бир қисмини қайтариб олиш ҳуқуқига эга эмас.

Муҳим жиҳат: 6% тўловчидан товар ёки хизмат сотиб олган харидорларга ҚҚСни тўлиқ ҳажмда зачётга олиш ҳуқуқи сақланади. Соддалаштирилган ҚҚСга ўтишда илгари зачётга олинган "кирувчи" ҚҚСни товар қолдиқлари бўйича тузатиш талаб этилади (Солиқ кодексининг 269 ва 270-моддалари).

ҚҚС ва фойда солиғига қандай ўтилади?

Ўтиш мажбурий ёки ихтиёрий бўлиши мумкин. Ихтиёрий ўтишда корхона махсус рўйхатга олиш учун ариза топширади — режалаштирилган ойнинг бошидан камида етти иш куни олдин. ҚҚС тўловчиси мақоми ариза берилган ойдан кейинги ойнинг 1-санасидан юзага келади.

Мажбурий ўтишда эса ариза топшириш шарт эмас: йиллик жами даромад 12 000 БҲМдан ошган заҳоти солиқ органи корхонани автоматик равишда ҚҚС ҳисобига қўяди ва гувоҳномани расмийлаштиради (бюджет ва нотижорат ташкилотлари бундан мустасно). Бунда фақат шахсий кабинетда гувоҳнома пайдо бўлганини ва рўйхатга олинган санани текшириш кифоя.

Эътибор беринг: 2026-йил 1-июндан импортчилар энди фақат товар импорт қилгани учун автоматик равишда умумбелгиланган режимга ўтмайди. Улар ихтиёрий равишда ҚҚСга ўтиши ёки айланма солиғида қолиши мумкин.

ҚҚСни кимлар тўламайди?

ҚҚСдан озод бўлганлар қаторига айланма солиғи тўловчилари ҳамда давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари киради (Солиқ кодексининг 237-моддаси). Жами даромади 12 000 БҲМдан кам бўлган Ўзбекистон юридик шахслари айланма солиғини тўлайди.

ҚҚС ҳисобини Keeping билан тартибли юритинг

ҚҚС ставкаси ва режими ўзгариши бухгалтерия учун аниқлик талаб қилади: айланмани кузатиб бориш, ўз вақтида ҳисобот топшириш, электрон ҳисоб-фактураларни тўғри расмийлаштириш. Keeping — RealSoft томонидан ишлаб чиқилган онлайн бухгалтерия платформаси — айнан шу вазифаларни енгиллаштиради.

Keeping'нинг дашбордi даромад ва харажат динамикасини, пул оқимларини ҳамда асосий молиявий кўрсаткичларни реал вақтда кўрсатади — бу 12 000 БҲМ чегарасига яқинлашаётганингизни ўз вақтида илғашга ёрдам беради. Календар бўлими ҳисобот муддатларини эслатиб туради, ҳисоботлар ва далолатномалар эса автоматик шакллантирилади ва солиштирилади. Telegram бот орқали ҳужжатларни бир неча сонияда олиш ва уларни ЭРИ (электрон рақамли имзо) билан мобил қурилмада имзолаш мумкин. Электрон ҳужжат айланмаси Hujjat.uz оператори орқали юритилади — ойига 30 турдаги ҳужжат алмашинуви бепул.

Маълумотларингиз Ўзбекистон ҳукумат порталлари жойлашган, халқаро Tier-3 стандартига мос серверларда сақланади, тизимга кириш эса мажбурий икки босқичли autentifikatsiya (2FA) билан ҳимояланган.

Хулоса

2026-йилдаги ўзгаришлар кўп корхона учун солиқ юкини енгиллаштирди: чегара кўтарилди, импортчилар учун мажбурият юмшади ва савдо, умумий овқатланиш ҳамда хизмат кўрсатиш соҳасидагилар 6% ставкага ўтиш имконига эга бўлди. Энг муҳими — ўз айланмангизни ва солиқ мақомингизни аниқ назорат қилиб бориш.

Агар сиз ҳам ҚҚС ва бошқа солиқ ҳисобини хатосиз, ўз вақтида юритмоқчи бўлсангиз, Keeping платформасини бепул синаб кўринг.