2026 йилда БҲМ, МҲТЕКМ, ПҲБМ ва МИХ: янги миқдорлар қанча?

Битта эскирган рақам — бутун ойлик ҳисоб-китобни нотўғри қилиб қўйиши мумкин.

Ўзбекистонда солиқ, иш ҳақи, пенсия ва ижтимоий тўловларнинг катта қисми тўртта асосий кўрсаткичга боғлиқ: БҲМ, МҲТЕКМ, ПҲБМ ва МИХ. Бу миқдорлар йил давомида бир неча марта ўзгаради, ва ҳар бир ўзгариш бухгалтерия ҳисоб-китобларига тўғридан-тўғри таъсир қилади — лавозим маошидан тортиб жарима суммасигача. Қуйида 2026 йилга оид энг сўнгги миқдорлар, уларнинг қўлланилиш соҳалари ва нима учун бу рақамларни кузатиб бориш ҳар бир бухгалтер учун муҳимлиги ҳақида гаплашамиз.

2026 йилда амалдаги ва кутилаётган миқдорлар

Ҳозирги ҳолатга кўра кўрсаткичлар қуйидагича:

БҲМ (базавий ҳисоблаш миқдори):

• 2025 йил 1 августдан: 412 000 сўм (аввал — 375 000 сўм);
• 2026 йил 1 сентябрдан: 440 000 сўм.

МҲТЕКМ (меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори, аввалги номи — МҲЕКМ):

• 2025 йил 1 августдан: 1 271 000 сўм (аввал — 1 155 000 сўм);
• 2026 йил 1 сентябрдан: 1 360 000 сўм.

ПҲБМ (пенсия ҳисоблашнинг базавий миқдори):

• 2026 йил 1 июлгача: 471 000 сўм;
• 2026 йил 1 июлдан: 504 000 сўм.

МИХ (минимал истеъмол харажатлари):

• 2025 йилда: ойига 669 000 сўм;
• 2026 йилда: ойига 715 000 сўм.

Бу тўрттала кўрсаткич мустақил равишда, турли саналарда қайта кўриб чиқилади — шунинг учун уларни алоҳида-алоҳида кузатиб бориш керак.

МҲТЕКМ нима ва у қаерда қўлланилади?

МҲТЕКМ — меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори бўлиб, халқ орасида кўпинча "энг кам иш ҳақи" деб ҳам аталади. Техник жиҳатдан бу — Ягона тариф сеткасининг биринчи разряди учун белгиланган 1,0 тариф коэффициентига эга ойлик тариф ставкасининг пулдаги ифодаси.

МҲТЕКМ қуйидагиларни аниқлашда ишлатилади:

• лавозим маоши суммасини ҳисоблашда;
• ЖШДС (жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи) бўйича солиқ имтиёзларини белгилашда;
• қонунчиликда кўзда тутилган айрим ушланмаларни ҳисоблашда;
• илгари МҲЕКМ асосида белгиланган бошқа тўловларда.

Бундан ташқари, оиланинг ижтимоий қўллаб-қувватлашга муҳтожлигини ва ишсизлик нафақаси миқдорини аниқлашда ҳам фойдаланилади. Муҳим жиҳати шундаки, ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, барча иш берувчилар учун меҳнат нормаларини тўлиқ бажарган ходимнинг иш ҳақи МҲТЕКМнинг 1 бараваридан кам бўлмаслиги шарт (Меҳнат кодекси 245-моддаси), айрим ҳолатларда эса имтиёз олиш шарти сифатида МҲТЕКМнинг 2 баравари талаб қилинади.

БҲМ қандай ҳисоб-китобларда ишлатилади?

БҲМ — базавий ҳисоблаш миқдори — давлат ҳисоб-китобларида энг кўп учрайдиган кўрсаткичлардан бири. У қуйидагиларни ҳисоблашда қўлланилади:

• солиқлар, йиғимлар, жарималар, давлат божлари ва давлат хизматлари учун тўловлар;
• тадбиркорлик фаолияти учун патент, лицензия ва бошқа тўловлар қиймати;
• ташкилотларнинг устав фонди (капитали) миқдори, акциялар ва бошқа қимматли қоғозлар қиймати;
• юридик шахслар активларининг баланс қиймати;
• микрокредит ва лизингнинг чекланган миқдорлари;
• умумий солиқ режимига ўтиш чегараси (ҚҚС ва фойда солиғи бўйича);
• бошқа кўплаб молиявий-иқтисодий кўрсаткичлар.

БҲМ ошганда, унга боғлиқ барча юқоридаги чегаралар ҳам автоматик равишда янгиланади — шу сабабли бухгалтер янги миқдорни доим назорат қилиб туриши керак.

ПҲБМ: пенсия ва компенсациялар учун базавий кўрсаткич

ПҲБМ — пенсия ҳисоблашнинг базавий миқдори. У қуйидагилар учун қўлланилади:

• пенсия таъминоти соҳасидаги пенсиялар, устамалар, қўшимча тўловлар ва компенсациялар ҳисоб-китоби;
• ходимга меҳнат мажбуриятларини бажариш жараёнида етказилган тан жароҳати, касб касаллиги ёки соғлиғига бошқача шикаст етказилиши натижасида кўрилган зарарни қоплаш суммаларини ҳисоблаш.

2026 йил 1 июлдан ПҲБМ 504 000 сўмни ташкил этади (аввал — 471 000 сўм) — бу, хусусан, компенсация тўловлари билан шуғулланадиган бухгалтерлар учун муҳим янгилик.

МИХ: минимал истеъмол харажатлари ва унинг янги роли

МИХ (минимал истеъмол харажатлари) — инсоннинг ой давомида асосий эҳтиёжларини (озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматлар) қондириш учун зарур бўлган маблағ миқдорини белгиловчи кўрсаткич. У 2022 йилдан киритилган бўлиб, мамлакатдаги қашшоқлик чегарасини аниқлашнинг расмий мезони ҳисобланади ва ҳар йили нархлар ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда қайта кўриб чиқилади. 2026 йилда МИХ ойига 715 000 сўмни ташкил этади (2025 йилда — 669 000 сўм).

МИХнинг роли 2026 йилдан бошлаб ўзгаради: 2026 йилгача ҳомиладорлик ва туғиш нафақасининг давлат қисми МИХ асосида ҳисоблаб келинган бўлса, 2026 йилдан бошлаб бу нафақа иш берувчи иштирокисиз Давлат ижтимоий суғуртаси жамғармаси орқали проактив тартибда тайинланади ва тўланади. Шу билан бирга, агар ходимнинг ўртача ойлик иш ҳақи МИХ миқдоридан кам бўлса, нафақани ҳисоблаш учун айнан МИХ миқдори олинади — демак, кўрсаткич ҳали ҳам амалий аҳамиятини сақлаб қолмоқда.

Хулоса

БҲМ, МҲТЕКМ, ПҲБМ ва МИХ — бир-бирига ўхшаб кетувчи, лекин турли мақсадларда қўлланиладиган тўртта мустақил кўрсаткич. Уларнинг ҳар бири ўз жадвали бўйича ўзгаради, ва бу ўзгаришларни ўз вақтида кузатиб бормаслик — нотўғри ҳисобланган иш ҳақи, солиқ ёки жаримага олиб келиши мумкин.

Айнан шунинг учун кўплаб бухгалтерлар бу каби янгиланишларни қўлда кузатиш ўрнига, ҳисоб-китобларни автоматлаштирган платформаларга ўтмоқда. Keeping тизимида "Ходимлар ва иш ҳақи" бўлими орқали иш ҳақи, солиқ ва ушланмалар амалдаги кўрсаткичлар асосида ҳисобланади, сиз эса ҳар сафар янги БҲМ ёки МҲТЕКМни қўлда киритиш билан овора бўлмайсиз. Keeping платформасини бепул синаб кўринг.