Soliq qarzi endi debitordan ham undirilishi mumkin: 121¹-modda amaliyotda qanday ishlamoqda

Agar hamkoringizning soliq idorasi oldida qarzi bo'lsa va u to'lanmasa, endi soliq organi to'g'ridan-to'g'ri sizning — uning kontragenti sifatidagi — hisob raqamingizga murojaat qilishi mumkin.

So'nggi paytda ko'plab tashkilotlar my.soliq.uz portali orqali "Xabarnoma" nomli rasmiy hujjatni olmoqda. Bu hujjat Soliq kodeksiga kiritilgan yangi 121¹-moddaga asoslanadi: 2026-yildan boshlab yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarga o'zining soliq qarzini debitorlaridan undirishni so'rab soliq organlariga murojaat qilish huquqi berildi. Boshqacha aytganda, agar sizning hamkoringiz (masalan, mahsulot sotib olgan yoki xizmatingizdan foydalangan tashkilot) davlat oldida soliq qarzdori bo'lsa, u soliq idorasidan sizdagi — ya'ni o'zining debitorlik qarzidagi — mablag'ni to'g'ridan-to'g'ri undirib berishni so'rashi mumkin.

Soliq organi debitorlik qarzini o'zi ham aniqlashi mumkin

Muhim jihat shundaki, jarayon faqat kreditorning o'zi murojaat qilgan holatlar bilan cheklanmaydi. 121¹-moddaga ko'ra, soliq organi o'zida mavjud bo'lgan yoki boshqa manbalardan olingan ma'lumotlar asosida soliq to'lovchisining debitorlik qarzi mavjudligini mustaqil ravishda ham aniqlashi va uni belgilangan tartibda soliq qarziga qarata olishi mumkin. Bunda debitorlik qarzi aniqlangan kundan e'tiboran uch ish kunidan kechiktirmay, soliq organi bu haqda ham soliq to'lovchisining o'ziga, ham uning debitoriga shaxsiy kabinet orqali bildirishnoma yuboradi.

Amaliyotda bu qanday ko'rinishga ega?

Xabarnomada aniq ko'rsatilganidek, mexanizm quyidagicha ishlaydi: soliq qarzdori — kreditor — o'z debitori (sizning tashkilotingiz) bilan o'zaro yoki bir tomonlama imzolangan (tasdiqlangan) hisob-kitoblarning solishtirish dalolatnomasini soliq organiga taqdim etadi (yoki soliq organi buni o'zi aniqlaydi). Shundan so'ng soliq organi sizga rasmiy xabarnoma yuboradi va debitorlik qarzi miqdorida bank hisob raqamingizdan mablag'ni undirish huquqiga ega bo'ladi.

Ya'ni gap shunda: agar hamkoringiz sizni o'zining debitori sifatida ko'rsatgan bo'lsa yoki soliq organi buni o'zi aniqlagan bo'lsa — hatto siz bu haqda xabaringiz bo'lmasa ham — soliq organi sizning hisobingizga murojaat qilishi mumkin. Bu ayniqsa quyidagi holatlarda muammoli bo'lishi mumkin: qarz allaqachon to'langan, summa noto'g'ri ko'rsatilgan yoki hisob-kitoblar eskirgan bo'lsa.

Eng muhim jihat: 10 ish kunlik javob muddati

Xabarnomani olgan taraflar — soliq to'lovchi va uning debitori — bu xatni olgan kundan e'tiboran o'n ish kunidan kechiktirmay tasdiqlashi yoki asoslangan holda rad etishi lozim.

Bu yerda alohida e'tibor qaratish kerak bo'lgan jihat shu: agar bildirishnoma xati javobsiz qoldirilsa, debitorlik (kreditorlik) qarzi tan olingan deb hisoblanadi. Ya'ni sukut saqlash — norozilikni bildirish emas, balki qarzni tan olishning o'zi hisoblanadi. Agar bu o'n kunlik muddat o'tib ketsa, sizning hisob raqamingizdan inkasso orqali qarzdor korxonaning soliq qarzi uchun mablag' yechib olinadi.

Bunday holatda nima qilish kerak?

Xabarnomada aniq yo'l ko'rsatilgan: siz debitoringiz bilan o'zaro yoki bir tomonlama imzolangan (tasdiqlangan) hisob-kitoblarning solishtirish dalolatnomasini xizmat ko'rsatuvchi soliq organiga taqdim etishingiz lozim. Amalda bu shuni anglatadi:

• Agar siz haqiqatan ham ko'rsatilgan tashkilotga qarzdor bo'lmasangiz yoki qarz miqdori boshqacha bo'lsa — buni tasdiqlovchi solishtirish dalolatnomasini (akt sverka) tayyorlab, xabarnomaga ilova qilib, soliq organiga yuborishingiz kerak.
• Buni aynan 10 ish kunlik muddat ichida ulgurish shart — aks holda qarz tan olingan hisoblanadi va mablag' avtomatik yechib olinadi.
• Shu sababli, muntazam hamkorlaringiz bilan hisob-kitoblarni har chorakda yoki hech bo'lmasa yiliga bir necha marta solishtirib borish — endi shunchaki yaxshi amaliyot emas, balki moliyaviy himoya vositasiga aylandi.

Keeping'da bu masala qanday hal qilinadi?

Aynan shu joyda Keeping tayyor yechimga ega. Keeping'ga a'zo bo'lib, Telegram-botga ulanib olsangiz:

• Soliq organidan kelgan bildirishnoma haqida bot orqali avtomatik xabar olasiz — xatni o'z vaqtida ko'rmay qolish va 10 kunlik muddatni o'tkazib yuborish xavfi yo'qoladi.
• Keeping'ga kiritilgan ma'lumotlar asosida solishtirish dalolatnomasi bot orqali avtomatik shakllantiriladi — buni tayyorlash uchun alohida vaqt sarflash shart emas.
• Botdan olingan tayyor dalolatnomani xatga ilova qilib, soliq tizimi orqali yuborish kifoya.

Ya'ni bot orqali akt sverkani olasiz, uni soliq tizimiga kiritib yuborasiz — va shu tariqa 10 kunlik muddat ichida vaqtida javob berish, xabarnomani o'z vaqtida bilib olish va hisob raqamingizdan asossiz mablag' yechib olinishining oldini olish imkoniyatiga ega bo'lasiz.

Xulosa

121¹-modda bo'yicha soliq organi endi faqat kreditorning murojaatini kutib o'tirmaydi — u debitorlik qarzlarini mustaqil ravishda ham aniqlab, xat yuboradi, javob esa qat'iy 10 ish kunlik muddatda berilishi shart. Bunday sharoitda eng yaxshi himoya — barcha muhim kontragentlar bilan hisob-kitoblarni doimiy ravishda solishtirib, tasdiqlangan dalolatnomalarni har doim tayyor holda saqlashdir. Keeping platformasini bepul sinab ko'ring va Telegram-bot orqali bu jarayonni avtomatlashtiring.