2026-yilda BHM, MHTEKM, PHBM va MIX: yangi miqdorlar qancha?

Bitta eskirgan raqam — butun oylik hisob-kitobni notoʻgʻri qilib qoʻyishi mumkin.

Oʻzbekistonda soliq, ish haqi, pensiya va ijtimoiy toʻlovlarning katta qismi toʻrtta asosiy koʻrsatkichga bogʻliq: BHM, MHTEKM, PHBM va MIX. Bu miqdorlar yil davomida bir necha marta oʻzgaradi, va har bir oʻzgarish buxgalteriya hisob-kitoblariga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qiladi — lavozim maoshidan tortib jarima summasigacha. Quyida 2026-yilga oid eng soʻnggi miqdorlar, ularning qoʻllanilish sohalari va nima uchun bu raqamlarni kuzatib borish har bir buxgalter uchun muhimligi haqida gaplashamiz.

2026-yilda amaldagi va kutilayotgan miqdorlar

Hozirgi holatga koʻra koʻrsatkichlar quyidagicha:

BHM (bazaviy hisoblash miqdori):

• 2025-yil 1-avgustdan: 412 000 soʻm (avval — 375 000 soʻm);
• 2026-yil 1-sentyabrdan: 440 000 soʻm.

MHTEKM (mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori, avvalgi nomi — MHEKM):

• 2025-yil 1-avgustdan: 1 271 000 soʻm (avval — 1 155 000 soʻm);
• 2026-yil 1-sentyabrdan: 1 360 000 soʻm.

PHBM (pensiya hisoblashning bazaviy miqdori):

• 2026-yil 1-iyulgacha: 471 000 soʻm;
• 2026-yil 1-iyuldan: 504 000 soʻm.

MIX (minimal isteʼmol xarajatlari):

• 2025-yilda: oyiga 669 000 soʻm;
• 2026-yilda: oyiga 715 000 soʻm.

Bu toʻrttala koʻrsatkich mustaqil ravishda, turli sanalarda qayta koʻrib chiqiladi — shuning uchun ularni alohida-alohida kuzatib borish kerak.

MHTEKM nima va u qayerda qoʻllaniladi?

MHTEKM — mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori boʻlib, xalq orasida koʻpincha "eng kam ish haqi" deb ham ataladi. Texnik jihatdan bu — Yagona tarif setkasining birinchi razryadi uchun belgilangan 1,0 tarif koeffitsiyentiga ega oylik tarif stavkasining puldagi ifodasi.

MHTEKM quyidagilarni aniqlashda ishlatiladi:

• lavozim maoshi summasini hisoblashda;
• JShDS (jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i) boʻyicha soliq imtiyozlarini belgilashda;
• qonunchilikda koʻzda tutilgan ayrim ushlanmalarni hisoblashda;
• ilgari MHEKM asosida belgilangan boshqa toʻlovlarda.

Bundan tashqari, oilaning ijtimoiy qoʻllab-quvvatlashga muhtojligini va ishsizlik nafaqasi miqdorini aniqlashda ham foydalaniladi. Muhim jihati shundaki, tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, barcha ish beruvchilar uchun mehnat normalarini toʻliq bajargan xodimning ish haqi MHTEKMning 1 baravaridan kam boʻlmasligi shart (Mehnat kodeksi 245-moddasi), ayrim holatlarda esa imtiyoz olish sharti sifatida MHTEKMning 2 baravari talab qilinadi.

BHM qanday hisob-kitoblarda ishlatiladi?

BHM — bazaviy hisoblash miqdori — davlat hisob-kitoblarida eng koʻp uchraydigan koʻrsatkichlardan biri. U quyidagilarni hisoblashda qoʻllaniladi:

• soliqlar, yigʻimlar, jarimalar, davlat bojlari va davlat xizmatlari uchun toʻlovlar;
• tadbirkorlik faoliyati uchun patent, litsenziya va boshqa toʻlovlar qiymati;
• tashkilotlarning ustav fondi (kapitali) miqdori, aksiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlar qiymati;
• yuridik shaxslar aktivlarining balans qiymati;
• mikrokredit va lizingning cheklangan miqdorlari;
• umumiy soliq rejimiga oʻtish chegarasi (QQS va foyda soligʻi boʻyicha);
• boshqa koʻplab moliyaviy-iqtisodiy koʻrsatkichlar.

BHM oshganda, unga bogʻliq barcha yuqoridagi chegaralar ham avtomatik ravishda yangilanadi — shu sababli buxgalter yangi miqdorni doim nazorat qilib turishi kerak.

PHBM: pensiya va kompensatsiyalar uchun bazaviy koʻrsatkich

PHBM — pensiya hisoblashning bazaviy miqdori. U quyidagilar uchun qoʻllaniladi:

• pensiya taʼminoti sohasidagi pensiyalar, ustamalar, qoʻshimcha toʻlovlar va kompensatsiyalar hisob-kitobi;
• xodimga mehnat majburiyatlarini bajarish jarayonida yetkazilgan tan jarohati, kasb kasalligi yoki sogʻligʻiga boshqacha shikast yetkazilishi natijasida koʻrilgan zararni qoplash summalarini hisoblash.

2026-yil 1-iyuldan PHBM 504 000 soʻmni tashkil etadi (avval — 471 000 soʻm) — bu, xususan, kompensatsiya toʻlovlari bilan shugʻullanadigan buxgalterlar uchun muhim yangilik.

MIX: minimal isteʼmol xarajatlari va uning yangi roli

MIX (minimal isteʼmol xarajatlari) — insonning oy davomida asosiy ehtiyojlarini (oziq-ovqat, nooziq-ovqat mahsulotlari va xizmatlar) qondirish uchun zarur boʻlgan mablagʻ miqdorini belgilaydigan koʻrsatkich. U 2022-yildan kiritilgan boʻlib, mamlakatdagi qashshoqlik chegarasini aniqlashning rasmiy mezoni hisoblanadi va har yili narxlar oʻzgarishini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqiladi. 2026-yilda MIX oyiga 715 000 soʻmni tashkil etadi (2025-yilda — 669 000 soʻm).

MIXning roli 2026-yildan boshlab oʻzgaradi: 2026-yilgacha homiladorlik va tugʻish nafaqasining davlat qismi MIX asosida hisoblab kelingan boʻlsa, 2026-yildan boshlab bu nafaqa ish beruvchi ishtirokisiz Davlat ijtimoiy sugʻurtasi jamgʻarmasi orqali proaktiv tartibda tayinlanadi va toʻlanadi. Shu bilan birga, agar xodimning oʻrtacha oylik ish haqi MIX miqdoridan kam boʻlsa, nafaqani hisoblash uchun aynan MIX miqdori olinadi — demak, koʻrsatkich hali ham amaliy ahamiyatini saqlab qolmoqda.

Xulosa

BHM, MHTEKM, PHBM va MIX — bir-biriga oʻxshab ketuvchi, lekin turli maqsadlarda qoʻllaniladigan toʻrtta mustaqil koʻrsatkich. Ularning har biri oʻz jadvali boʻyicha oʻzgaradi, va bu oʻzgarishlarni oʻz vaqtida kuzatib bormaslik — notoʻgʻri hisoblangan ish haqi, soliq yoki jarimaga olib kelishi mumkin.

Aynan shuning uchun koʻplab buxgalterlar bu kabi yangilanishlarni qoʻlda kuzatish oʻrniga, hisob-kitoblarni avtomatlashtirgan platformalarga oʻtmoqda. Keeping tizimida "Xodimlar va ish haqi" boʻlimi orqali ish haqi, soliq va ushlanmalar amaldagi koʻrsatkichlar asosida hisoblanadi, siz esa har safar yangi BHM yoki MHTEKMni qoʻlda kiritish bilan ovora boʻlmaysiz. Keeping platformasini bepul sinab koʻring.